Wspieranie codziennej i cogodzinnej darwinowskiej dharmy przy pomocy świadomości Buddy:

odwzorowanie 4-stopniowego procesu twórczego w spontanicznej dynamice przewracania oczami podczas hipnozy terapeutycznej, medytacji i jogi

Autorzy: Ernest L. Rossi, Cynthis Schirmer, Kathryn Rossi

Tytuł oryginału: Facilitating Darwin's daily & hourly Dharma with Buddha consciousness: Mapping the 4-stage creative process onto spontaneous eye-roll dynamics in therapeutic hypnosis, meditation & yoga

Źródło: European Journal of Clinical Hypnosis, 2010, 10(1), 60-75

Tłumaczenie: Jan Dyba

Korekta: Marzena Żurek

© COPYRIGHT 2010 ERNEST L. ROSSI

© COPYRIGHT FOR POLISH TRANSLATION AND EDITION BY THE PSYCHO-SOCIAL GENOMIC & CONSCIOUSNESS RESEARCH INSTITUTE OF MALOPOLSKA

KRAKÓW 2021

Małopolski Instytut Genomiki Psychospołecznej i Badań nad Świadomością został powołany w celu propagowania i rozwijania myśli i podejścia terapeutycznego doktora Ernesta L. Rossiego w Polsce. W 2014 roku został przez niego zatwierdzony.

Więcej informacji na stronie hipnozakliniczna.pl

SPIS TREŚCI

ABSTRAKT

ODWZOROWANIE 4-STOPNIOWEGO PROCESU TWÓRCZEGO W CHRONOBIOLOGII I PSYCHOSPOŁECZNEJ GENOMICE HIPNOZY

AUTOBIOGRAFIA MOJEJ KREATYWNEJ ŚWIADOMOŚCI

OCENA PSYCHOLOGICZNA

ODWZOROWANIE 4-STOPNIOWEGO PROCESU TWÓRCZEGO W SPONTANICZNYM PRZEWRACANIU OCZAMI W HIPNOZIE

Sesja 1.

Sesja 2.

Sesja 3.

Sesja 4.

Sesja 5.

Sesja 5.

DYSKUSJA

BIBLIOGRAFIA

ABSTRAKT

Spontaniczna dynamika przewracania oczami towarzysząca doświadczeniom hipnozy, medytacji i jogi jest czasami zauważana, ale mało zbadana w literaturze naukowej. Przedstawiamy pojedyncze studium przypadku ukazujące spontaniczne przewracanie oczami u osoby z rozległym doświadczeniem w medytacji, która chciała sprawdzić, co hipnoza mogłaby dodać do jej życiowego dążenia do kreatywnych stanów leczenia i dobrostanu. Zgłębiamy, w jaki sposób nanieść 4-stopniowy proces twórczy na spontaniczne przewracanie oczami oraz falową naturę świadomości związaną ze zmianami w zachowaniu powiek podczas hipnozy. Ilustrujemy teorię, praktykę i ograniczenia podejścia poznawczo-behawioralnego w wykorzystywaniu niejawnych heurystyk przetwarzania (IMP) w trakcie podstawowego cyklu spoczynku i aktywności w ramach sześciu sesji hipnozy. Rekomendujemy dalsze badania interdyscyplinarne nad ekspresją genu i plastycznością mózgu, mające na celu identyfikację molekularno-genomowych sygnatur kreatywnych stanów świadomości podczas głębokiej psychobiologicznej dynamiki hipnozy, psychoterapii i medytacji.

Bogata historia kulturowa przewracania oczu i związana z tym aktywność powiek podczas kreatywnych stanów świadomości została dobrze udokumentowana w anegdotycznej literaturze na temat jogi, medytacji i praktyk duchowych (Avalon, 1924), jak również w literaturze naukowej dotyczącej hipnozy klinicznej i eksperymentalnej (Spiegel, 1972/2010; Spiegel, 1974; Spiegel i Spiegel, 1978; Frischholz, 2010; Weitzenhoffer, 1971). Ryciny 1, 2 oraz 3a i 3b przedstawiają tę kulturową historię przewracania oczu zakończoną naszymi obecnymi wysiłkami zmierzającymi do zintegrowania takich zachowań z 4-stopniowym procesem twórczym oraz głęboką chronobiologią hipnozy klinicznej i eksperymentalnej na rycinie 4 (Rossi, 1986/1993; 2002, 2004, 2007).

ODWZOROWANIE 4-STOPNIOWEGO PROCESU TWÓRCZEGO W CHRONOBIOLOGII I PSYCHOSPOŁECZNEJ GENOMICE HIPNOZY

Naukowa historia klinicznej i eksperymentalnej hipnozy pełna jest poznawczo-behawioralnych list od 3 do 12 etapów jej rozwoju jako patologicznych lub quasi-terapeutycznych procesów świadomości, które, jak zakładano, mają podstawy biologiczne (Edmonston, 1986; Tart, 1969; Tinterow, 1970). Mimo iż następujące po sobie pokolenia badaczy starały się uaktualnić ten biologiczny fundament, pozostaje on nawet dzisiaj kontrowersyjny i słabo zrozumiały. Badania wykazujące znaczenie quasi-periodycznych parametrów w hipnozie były przytaczane przez niektórych badaczy w okresie ostatnich dwudziestu lat. Aldrich i Bernstein (1987) początkowo zauważyli, że „pora dnia” stanowiła statystycznie istotny czynnik w podatności hipnotycznej. Zgłosili oni bimodalny rozkład punktów na Harwardzkiej Grupowej Skali Podatności Hipnotycznej otrzymany przez studentów college’u, którzy wykazali gwałtowny, główny szczyt o dwunastej w południe, co jak aktualnie wskazuje perspektywa psychospołeczno-genomowa może być optymalnym czasem dla hipnozy wzmagającej efektywność (np. w sporcie). Aldrich i Bernstein zauważyli również drugi, bardziej rozległy okres stabilizacji podatności od około 17.00 do 18.00, który został nazwany „punktem przełomowym” (Tsuji i Kobayashi, 1988) – jak wskazuje aktualnie perspektywa psychospołeczno-genomowa może być on optymalnym czasem dla wspierania genów leczących, powiązanych z odpoczynkiem i rozluźnieniem pojawiających się, kiedy wkraczamy w sen i śnienie (Rossi, Erickson-Klien i Rossi, 2008).

Dalsze badania odkryły bardzo obiecujący rytm cyrkadialny z punktem szczytowym pomiędzy południem a godziną 13:00 w autohipnozie, jak również ultradobową, około 90–180-minutową okresowość w trakcie dnia, która odpowiada 90–120-minutowemu podstawowemu cyklowi spoczynku i aktywności Kleitmana (Rossi, 1992a i b; Rossi i Lippincott, 1992). Pionierskie rozwinięcie Ericksona dotyczące przedłużonych 90–120-minutowych sesji hipnozy terapeutycznej sprowokowało więcej aktualnych badań nad głęboką chronobiologią hipnozy terapeutycznej oraz jej możliwych psychospołeczno-genomowych połączeń (Lloyd i Rossi, 1992, 2008; Rossi i Lippincott, 1992; Rossi i Nimmons, 1991; Rossi, 1986/1993, 2002, 2004, 2007). Rycina 4 podsumowuje wiele z tych badań poprzez nałożenie 4-stopniowego procesu twórczego na hipnozę terapeutyczną na poziomach poznawczo-behawioralnym, białkowym oraz genomowym podczas cyklu okołodobowego (~24 godziny) oraz podstawowych cykli spoczynku i aktywności (BRAC – 90–120 minut, również zwanych „rytmami ultradobowymi”) w chronobiologii (Rossi i in., 2010).

Rycina 1.Test podatności hipnotycznej Spiegla wykorzystujący przewracanie oczami (Spiegel, 1972/2010).

„Odwieczne problematyczne połączenie” Einsteina, dotyczące tego, jak możemy zrozumieć świat, zostało zilustrowane na jego rysunku przez zwrotną strzałkę po lewej stronie, wskazującą w górę od stwierdzeń wydedukowanych (S, S', S'') oraz E (bezpośrednie doświadczenia) do A (systemów aksjomatów). Einstein poprawnie zauważa, że psychologicznie litery A (aksjomaty) zależą od E (doświadczeń), ale w obecnym czasie nie ma logicznego czy naukowego wyjaśnienia dla zwrotnej strzałki, którą narysował od literek S i E z powrotem do A. Tutaj zawodzi tradycyjna filozofia nauki, epistemologia i logika. Jak pisze Einstein, istnieje „intuicyjne połączenie (psychologiczne), które zawsze jest zwrotne” albo odtwarzające pomiędzy doświadczeniem sensorycznym mózgu i umysłu, ale tajemnica polega na tym, że nie ma tam widocznej logiki lub satysfakcjonującego naukowego wytłumaczenia.

Sposób wykorzystania przez Einsteina terminów takich jak „cud”, „tajemnica” oraz „intuicja” w ramach tego zwrotnego połączenia pomiędzy światem doświadczenia zmysłowego a logiką umysłu przypomina nam teologa, Rudolpha Otto, który sformułował koncept „numinosum” (poczucie fascynacji, tajemniczości i przemożnej istotności) do opisania istoty oryginalnego, kreatywnego doświadczenia duchowego. Zauważyłem, że takie stany kreatywności, artystycznej i duchowej ekscytacji są w istocie tożsame z pobudzeniem psychobiologicznym wywołanym przez nowość, wzbogacenie środowiska oraz ćwiczenia fizyczne, które współczesna neuronauka wiąże z ekspresją genu, syntezą białek oraz plastycznością mózgu w normalnym procesie rekonstrukcji świadomości, pamięci i uczenia się w życiu codziennym (Rossi, 2002, 2004a i b).

W tym nowym kontekście, który nazywam „psychospołeczną genomiką” możemy wyjaśnić odwieczną tajemnicę Einsteina, ale „cud” zwrotnej strzałki jako intuicyjnej ilustracji odtwarzania nowych, zaskakujących i numinotycznych doświadczeń podczas stanów nieaktywnych (oryg. offline – przyp. JD) (takich jak sen, śnienie, delikatne pobudzenie, momenty medytacyjne oraz „okresy prywatnej wewnętrznej pracy i kreatywnego odtwarzania w psychoterapii”) kiedy ekspresja genu, synteza nowych białek oraz plastyczność mózgu zajęte są rekonstrukcją i aktualizacją sieci neuronalnych w mózgu i umyśle (Rossi, 2002, 2004a i b, 2005). Ilustruję ten nowy punkt widzenia na rycinie 2, zastępując zwrotną strzałkę tajemniczej „intuicji” Einsteina moją aktualizacją schematycznej ilustracji Kandela dotyczącej tego, jak neurony czuciowe w mózgu, gdy są stymulowane przez nowe, istotne sygnały płynące ze środowiska, włączają ekspresję genu, syntezę nowych białek oraz rozwój mózgu (zwykle nazywany przez neuronaukowców „plastycznością mózgu”).

Rycina 2. Klasyczna ilustracja medytacji w jodze w siódmej czakrze, Sahasrara, która rzekomo integruje całość doświadczenia w czystej świadomości. Ta ilustracja zdaje się przedstawiać przewracanie oczu Spiegla około trzeciego stopnia z łagodnym przymrużeniem stopnia pierwszego (Avalon, 1924, s. 93).

Rycina 3a. Wyjściowa pozycja joginiczna w pierwszym etapie Uddiyana Bandha w Siddhasana (blokada oddechu i brzucha w pozycji lotosu) bez widocznego przewracania oczami Spiegla. (Avalon, 1924, s.112).

Rycina 3b. Pozycja joginiczna Padmasana (zgięta pozycja lotosu), która, jak się zakłada, daje takie same korzyści jak pozycja lotosu wzmacniająca koncentrację (Dharana), medytację (Dhyana) oraz samorealizację (Samadhi). Ta ilustracja zdaje się ukazywać trzeci stopień przewracania oczu Spiegla ze zmrużeniem około drugiego stopnia. (Avalon, 1924, s. 160).

Rycina 4. Ten dwuwymiarowy profil 4-stopniowego procesu twórczego nakłada poznawczo-behawioralne poziomy doświadczającej świadomości na chronobiologiczne poziomy genomowe i białkowe w trakcie cyklu okołodobowego i podstawowego ultradobowego cyklu spoczynku i aktywności (BRAC). Dolna rycina: cykl okołodobowy (~24 godziny) składa się z falopodobnych rytmów ultradobowych reprezentujących 90–120-minutowy podstawowy cykl spoczynku i aktywności (BRAC) Kleitmana. Qualia świadomości różnią się podczas ultradobowych behawioralnych szczytów efektywności i myśli w normalnym okołodobowym cyklu czuwania i snu. Dzienne szczyty niektórych głównych hormonów są wskazane razem z „punktem przełomowym” wyznaczającym główną okołodobową zmianę pomiędzy zależną od aktywności lub doświadczenia ekspresją genu podczas czuwania i snu (Rossi, 2002, 2004, 2007; Tsuji i Kobayashi, 1988). Górna rycina: 4-stopniowy proces twórczy został naniesiony na pojedynczy 90–120-minutowy podstawowy cykl spoczynku i aktywności (BRAC), który jak przypuszczamy jest utylizowany w ramach wielu dawnych, jak i nowoczesnych podejść do hipnozy, medytacji, psychoterapii, praktyk duchowych oraz jogi (Rossi i in., 2010). Zakładamy, że „okres prywatnej pracy wewnętrznej i kreatywnego odtwarzania”, który zapośrednicza udane przejście terapeutyczne pomiędzy konfliktami etapu 2 a wglądami terapeutycznymi etapu 3 i 4 procesu twórczego jest uruchamiany przez niejawne heurystyki przetwarzania (IMP) działające na wielu poziomach od poznawczo-behawioralnego po molekularno-genomowy (Atkinson i in., 2010). Wysoce spekulatywna perspektywa trans-kulturowa została stworzona poprzez odwzorowanie „czterech szlachetnych prawd Buddy” na 4-stopniowym procesie twórczym. Etap 1: Ciekawość; Duhkha oznacza niespokojne, niestabilne, niepokojące, co motywuje do poszukiwania nirwany. Etap 2: Inkubacja; Samudaya oznacza cierpienie spowodowane pasją, które może być przekroczone. Etap 3: Aha; Nirodha oznacza intensywną koncentrację, w której rozróżnienie na podmiot/przedmiot zostaje przełamane dla uzmysłowienia sobie nie-dualności (Nirwany); rozwiązanie problemu przeciwieństw (albo dysocjacji) utknięcia na jednym krańcu polaryzacji. Etap 4: Weryfikacja; Mārga to ścieżka prowadząca do nirwany, stan bycia wolnym od cierpienia (Duhkha).

Mało znanym faktem jest to, że Darwin napisał w O powstawaniu gatunków (1859), „ewolucja to codzienny i cogodzinny proces”, mimo iż nie mógł znać molekularno-genomowych mechanizmów ewolucji. Aktualnie badania z zakresu neuronauki pokazują, że ta rama czasowa („darwinowska codzienna i cogodzinna Dharma” albo praca na rycinie 4) jest konieczna do włączenia zależnej od aktywności lub doświadczenia ekspresji genu i plastyczności mózgu w celu zaindukowania nowych kolców dendrytycznych w naszych sieciach neuronalnych w celu zakodowania adaptacyjnych wspomnień, nauk i świadomości (Rossi, 2002, 2004, 2007; Ziv i Ahissar, 2009). Chronobiologiczna teoria leczenia opartego na relacji ciało–umysł poprzez hipnozę zakłada, że wiele powiązanych ze stresem problemów psychosomatycznych może być rezultatem przewlekłego naruszenia falowej natury świadomości podczas parametrów odpoczynku/regeneracji podstawowego cyklu spoczynku i aktywności (BRAC) (Rossi i Lippincott, 1992; Lloyd i Rossi, 1992, 2008) oraz domyślnego trybu mózgu (Raichle i in., 2001) na wielu poziomach od poznawczo-behawioralnego po molekularno-genomowy (Rossi, 1986/1993, 1991, 1992, 2002, 2004, 2007). Zakładamy, że „okres prywatnej pracy wewnętrznej i twórczego odtwarzania” przedstawiony w górnej części ryciny 4, pośredniczący udane przejście terapeutyczne pomiędzy konfliktami etapu 2 a wglądami etapu 3 procesu kreatywnego, może być wywołany przez niejawne heurystyki przetwarzania (IMP albo otwarte pozytywne sugestie hipnotyczne) działające na wielu poziomach od poznawczo-behawioralnego po molekularno-genomowy (Atkinson i in., 2010).

W ramach niniejszego artykułu zarejestrowaliśmy przedziały czasowe tego, jak spontaniczne przewracanie oczami u osoby posiadającej rozległe doświadczenie w medytacji, łączy się ze zmieniającymi się cyklami od sekund po minuty i godziny, które najwyraźniej były powiązane z intensywnością jej świadomości, poznania i motywacji podczas hipnozy. W czasie kiedy Spiegel (1972/2010; Frischholz i Nichols, 2010) rozpoczynał badania nad przewracaniem oczami jako fizjologiczną oznaką podatności hipnotycznej (która jak wierzył miała podstawę genetyczną), nie opisywał szerzej naturalnych parametrów czasowych tego zjawiska. Proponował jednak, aby przewracanie oczami uczynić częścią terapeutycznej rutyny dla pewnych pacjentów, tak by mogli to ćwiczyć w trakcie dnia, zgodnie z zaleceniami: „Teraz proponuję, abyś robił to ćwiczenie co godzinę lub dwie. Za każdym razem trwa ono około 20 sekund.” (Spiegel i Spiegel, 1978 s. 287). Te rekomendacje są zbieżne z parametrami czasowymi w ramach tego studium przypadku, gdzie pacjent został zapisany na dwie 90–120-minutowe sesje hipnozy (poranną i popołudniową), ogółem sześć sesji przez trzy następujące po sobie dni. Niniejszy artykuł przedstawia teorię i technikę nałożenia 4-stopniowego procesu twórczego przedstawionego na rycinie 4 na hipnozę terapeutyczną przeprowadzoną z dobrze funkcjonującą 56-letnią specjalistką, która praktykowała medytację przez godzinę lub więcej dziennie przez 37 lat. Jest obecnie bardzo szanowanym nauczycielem medytacji transcendentalnej, rozwijającym swój własny naturalny styl. Podsumowała swoją życiową podróż w krótkiej autobiografii swojej kreatywnej świadomości, która doprowadziła ją do zgłębiania hipnozy.

AUTOBIOGRAFIA MOJEJ KREATYWNEJ ŚWIADOMOŚCI

Moje najwcześniejsze poczucie „siebie” zaczęło prawdopodobnie wzrastać, gdy miałam około trzech lat i zaczęłam spędzać weekendy z dziadkami. Ich miłość do mnie była na tyle niezwykła, że w bardzo wczesnym wieku stworzyła głębokie poczucie bezpieczeństwa i wartości. To była moja pierwsza świadoma „relacja”. To poczucie bezpieczeństwa utrzymywało się przez całe lata szkolne.

Przy końcu pierwszego semestru w college’u w ramach kursu Przyszłość religii dostałam do napisania pracę pod tytułem „Czym jest Bóg?”. Miałam osiemnaście lat i odkryłam, że mimo dużego zaangażowania w moim kościele, nie miałam bladego pojęcia czym lub kim jest Bóg. Bardziej z ciekawości niż z jakiegokolwiek innego powodu zaczęłam zgłębiać Boga. Przeczytałam wiele chrześcijańskich książek i musiałam przyznać, że nic z nich nie zrozumiałam. Nie wiedziałam, co oznacza transcendencja. Nie wiedziałam, czym jest „Duch Święty”. Nie rozumiałam, co to znaczy, że Jezus „zmarł za nasze grzechy”.

Następnie w samym środku zimnej grudniowej nocy obudziłam się i dosłownie zobaczyłam oraz usłyszałam jedno słowo: Istnienie. Doszło do mnie, że Bóg jest czystym Istnieniem albo czystą egzystencją. Wyjrzałam za okno i poczułam się, jakbym zobaczyła nieskończone, niewidzialne pole Istnienia, z którego powstaje wszystko inne. Gdy wyglądałam, poczułam, że to pole Istnienia wszystko złącza – chodnik do budynku, do nieba, do chmury, do światła ulicznego i z powrotem do chodnika. Wszystkie chrześcijańskie zasady nagle nabrały sensu. Bóg jako Istnienie jest oczywiście wszędzie w tym samym momencie. A jako źródło wszelkiego stworzenia Istnienie jest jako „Ojciec”. To pole Istnienia jest transcendentalne, ponieważ jako takie nie posiada żadnej własności, bo wtedy byłoby „czymś”, podczas gdy ono jest czyste i nie jest „niczym”. Wszystko zdało się układać w ten nowy sposób.

Wróciłam z powrotem do chrześcijańskich książek, zajrzałam do indeksów w poszukiwaniu słowa „Istnienie” i zszokowało mnie to, że nic nie znalazłam. Napisałam pracę jedynie w oparciu o moje własne poznanie i dostałam szóstkę z adnotacją profesora, że to była najlepsza praca, jaką kiedykolwiek czytał. Ja jednakże zostałam pozostawiona z uczuciem całkowitej samotności, tak jakby główna religia świata tak naprawdę nie wiedziała, czym jest Bóg. Czułam się wyizolowana, jakbym miała wielki sekret, którego nikt nie rozumie.

Pod koniec drugiego semestru napotkałam książkę zatytułowaną Nauka istnienia i sztuka życia. Cała książka o istnieniu, o którym w chrześcijańskich książkach nie mogłam znaleźć nawet jednego słowa. Przyszło mi to głowy, że: „ktokolwiek napisał tę książkę, wie to, co ja”. Autorem był Maharishi Mahesh Yogi, twórca medytacji transcendentalnej, a ja pomyślałam: „Więc o to tu chodzi”. W liceum chodziłam na randki z gościem, a potem z kolejnym w college'u – obaj praktykowali medytację transcendentalną i chcieli mnie nauczyć, ale odmówiłam. Teraz bardzo chciałam nauczyć się medytować i zrobiłam to w kilka dni po odkryciu tej książki. Pierwsze chwile w medytacji były niezwykle wyciszające i komfortowe. Moje pierwsze prawdziwe doświadczenie „wewnętrzne” i już takie piękne. Po tej pierwszej medytacji postanowiłam, że będę kontynuować doświadczanie i naukę świadomości.

Po 37 latach medytowania, w niektórych okresach po kilka godzin, zaznajomiłam się gruntownie z bogatym wewnętrznym światem świadomości. Kiedy zamykam oczy, odpuszczam. Prawie natychmiast ogólnie odczuwam, jak całe moje ciało i umysł rozluźnia się i rozpływa w delikatnej ciszy. Fizyczne ciepło postrzegane jest tak, jakby rozpuszczało napięcie w moim ciele. W krótkim czasie cisza nie jest już tylko w umyśle, ale zwykle wypełnia również ciało. Czuje się zakorzeniona w głębokim, gęstym, fizycznym stanie dobrostanu. Pozwalam mojej wewnętrznej energii poruszać się przeze mnie samodzielnie. W niedługim czasie moje ciało zwykle promienieje przemożną radością i światłem.

Mój umysł rozszerza się prawie cały na raz, a zwyczajowa „rama” mojego umysłu topnieje. Staję się jakby całkowicie otwartym umysłem bez jakiegokolwiek ciała, Istnieniem samym w sobie bez definicji. Czasami nie ma żadnej mentalnej aktywności, żadnych myśli ani zmian. Cała mentalna aktywność zupełnie się zatrzymuje. Doświadczam nieskończoności nie jako bezmiaru czasu, a raczej jako absolutnego bezruchu. Innymi razy mój całkowicie otwarty umysł, całkiem sam z siebie lubi bawić się w grę i wylatuje by eksplorować wszechświat. To doświadczenie nadchodzi po bardzo miłym, wznoszącym przepływie bardzo dobrej, prawie niematerialnej energii. Przepływ jest silny, a czubek mojej głowy czuje się tak, jakby otwierał się bez wysiłku, jakby tak miało być. Ta ekspansywna świadomości poza moją głową staje się następnie „mną” i widzi oraz czuje wszystko od tego czasu. Moja świadomości rozszerza się poza wszelkie wszechświaty, a kiedy wypływa, dotyka subtelnie wszystkiego na swojej drodze – galaktyk, gwiazd, planet i czarnych dziur. Nawet wydaje się, jakby pusta przestrzeń mogła być odczuwana przez świadomość. Ona również wszystko widzi, od kolorów po kształty i jaskrawe światło. Moja świadomość staje się jednym, delikatnym zmysłem. Czasami wznoszący przepływ energii eksploduje w kolory jak czwartego lipca, które następnie zamieniają się w intensywne promieniowanie czystego światła. Czuje moje ciało, jakby było generatorem wytwarzającym jaskrawe światło. Radość pulsuje potężną siłą.

Kiedy energia zaczyna poruszać się w górę, moje ciało ogólnie podąża za tym wznoszeniem. Moja postawa staje się wyprostowana. Moja głowa często odchyla się do tyłu tak, że mój kark jest wygięty w tył. I mimo że mogę nie być tego świadoma, moje oczy wywracają się w górę wraz ze wzrostem świadomości, gdy ta przepływa albo błyskawicznie rozchodzi się po czubku mojej głowy. Silny, skierowany w górę przepływ energii ciągnie moje ciało za sobą.

W każdym razie moja świadomość podczas medytacji jest plastyczna. Mogę mieć wrażenie, że jest zawinięta wokół planety albo wokół organu, wyciszając moje ciało. Może stać się miłością albo potężną siłą. A po tych doświadczeniach, czy to po głębokiej ciszy w stylu Buddy, czy rozszerzeniu świadomości do wszechświata, moje ciało czuje się oczyszczone i jest w silnie ugruntowanym stanie pokoju.

Odkryłam specyficzny rezonans związany z hipnozą, a moje doświadczenie wolności, siły i ekspansji zostało znacząco zwiększone podczas moich sesji. Hipnoza wydobywa głęboki akord i pomaga mi przełożyć te wewnętrzne doświadczenia na moją wymagającą codzienną aktywność, w którą, miejmy nadzieję, pełna moc Istnienia wniknie w następnej kolejności. Będąc otwartą i receptywną w trakcie dnia, mam nadzieję, że ten pozytywny przepływ energii całkowicie zamaże granice pomiędzy moim wewnętrznym i zewnętrznym życiem.

OCENA PSYCHOLOGICZNA

Rezultaty oceny psychologicznej wykonanej przy pomocy Skali Absorpcji Tellegena, Kreatywnego Psychospołeczno-Genomowego Doświadczenia Leczącego (ang. the Creative Psychosocial Genomics Healing Experience – CPGHE) oraz Skali Inteligencji Emocjonalnej do samodzielnego wypełnienia (SISRI-24) były zbieżne z uzyskanymi w grupie wysoko funkcjonującej podatności hipnotycznej, raportowanymi wcześniej (Atkinson i in., 2010; Rossi i in., 2008) (Protokół do dystrybucji, uzasadnienie i badania nad CPGHE są dostępne za darmo pod adresem http://www.ernestrossi.com/ernestrossi/Neuroscienceresearchgroup.html). Badania wskazują, że proces ideo-plastyczny hipnozy terapeutycznej może być powiązany z (1) potęgowaniem molekularno-genomowej sygnatury regulacji w górę (podwyższonej aktywności) zależnych od aktywności genów charakterystycznych dla wzrostu komórek macierzystych, (2) redukcją komórkowego napięcia oksydacyjnego oraz (3) redukcją przewlekłych odczynów zapalnych powiązanych ze stresem psychospołecznym. Nasz podmiot nie był świadomy swoich spontanicznych manifestacji przewracania oczami podczas praktykowania medytacji oraz w trakcie hipnozy, aż do momentu, kiedy na piątej sesji został o tym poinformowany, gdy zrobiliśmy zdjęcia przedstawione poniżej.

ODWZOROWANIE 4-STOPNIOWEGO PROCESU TWÓRCZEGO W SPONTANICZNYM PRZEWRACANIU OCZAMI W HIPNOZIE

Sesja 1.

Ciekawość i początkowa fascynacja hipnozą terapeutyczną

Pierwszy etap procesu twórczego był początkowo oznaczony przez Leonarda da Vinci jako „ciekawość” (Gelb, 1998). Tego etapu wielu ludzi zwykle doświadcza w czasie pierwszego zetknięcia z hipnozą i psychoterapią. Linia czasu tego początkowego doświadczenia wraz z terapeutycznym 4-stopniowym procesem twórczym naniesionym na spontaniczne przewracanie oczami jest przedstawiona tutaj.

Etap 1 procesu twórczego:

Linia czasu niejawnych heurystyk przetwarzania (IMP)

10:15. W trakcie pierwszej godziny odpowiadała na subtelne sugestie terapeuty historię autobiografii swojej świadomości (którą później zapisała własnymi słowami do publikacji na prośbę terapeuty).

11:18. W odpowiedzi na jej początkową ciekawość oraz prośbę o doświadczenie hipnozy terapeutycznej, by mogła sprawdzić, czy wniesie ona wartość do jej 37-letniej praktyki medytacji, przeprowadzono ją przez Kreatywne Psychospołeczno-Genomowe Doświadczenie Lecznicze (CPGHE). Zareagowała na CPGHE zamknięciem oczu i po kilku minutach stwierdziła spokojnym głosem: „Czuję w sobie obecność w formie blasku... Blask jest z jednej strony bożą radością, będącą w silnej sprzeczności ze świeckim światem nierozumienia z drugiej. To wspaniała ulga” [wypowiedziane cicho z jednoczesnym powolnym kiwaniem głową, charakterystycznym dla pozytywnego zestawu „potakiwania” (yes set) podczas hipnozy terapeutycznej (Erickson i Rossi 1976/2010)].

Następnie terapeuta zasugerował: „Czyż nie jest ulgą wiedzieć, że twoje prawdziwe ja łączy świeckie z duchowym?” Jest to niejawna heurystyka przetwarzania (IMP – permisywne albo otwarte terapeutyczne pytanie lub sugestia, wykorzystujące jej własny język oraz ramy odniesienia w celu pogłębienia i dalszego wspierania jej trwającego nowego, wewnętrznego doświadczenia psychologicznego, czymkolwiek jest i może się stać (Rossi, 2002, 2004, 2007; Rossi i Rossi 2007). Niejawna heurystyka przetwarzania jest otwarta w takim sensie, że kreatywne przetwarzanie pacjenta wypełnia oczekiwania terapeutyczne wywołane przez bodziec werbalny (heurystykę) przedstawiony przez terapeutę. Kontrastuje to z popularną koncepcją „sugestii hipnotycznej”, którą potocznie postrzega się jako wysiłek terapeuty skierowany na zasianie mentalnego nasiona lub zaprogramowanie pacjenta z punktu widzenia terapeuty na to, co byłoby terapeutyczne dla pacjenta. W praktyce jednak psychoterapeuta rzadko wie, co dokładnie będzie doświadczone jako terapeutyczne w ramach przepastnego, subiektywnego świata pacjenta – świata nierozwiązanych problemów, napięcia, traumy oraz ukrytych zasobów, których nie są zwykle świadomi. Niejawna heurystyka przetwarzania terapeuty przedstawia pacjentom możliwość zaangażowania się w nową kreatywną aktywność w celu rozwiązania ich problemów w ich własny sposób. Konkretna pacjentka – a nie terapeuta – staje się centrum kreatywności i kontroli swojej świadomości, zachowania i rozwiązywania problemów. Ta głęboka psychobiologiczna istota twórczej aktywności pacjenta nazywana jest w ramach aktualnej neuronauki pamięci i uczenia się, jak również w obrębie badań nad psychospołeczną genomiką „zależną od aktywności lub doświadczenia ekspresją genu i plastycznością mózgu” (Rossi, 2002, 2004, 2007). Zakładamy, że taka zależna od aktywności ekspresja genu i plastyczność mózgu stanowi molekularno-genomową podstawę dla tworzenia nowych sieci neuronalnych, tworzących nową świadomość, zachowanie oraz umiejętności rozwiązywania problemów, będących istotą pomocy, wyleczenia, satysfakcji i/lub mądrości, której pacjent poszukuje poprzez medytację (Dusek i in., 2008), psychoterapię i hipnozę terapeutyczną (Rossi i in., 2008; Atkinson i in., 2010), Quigong (Li i in., 2005) oraz inne tak zwane „duchowe” praktyki.

Etap 2 procesu twórczego:

Spontaniczne przewracanie oczami podczas kreatywnej inkubacji

11:29. W odpowiedzi na powyższą niejawną heurystykę przetwarzania jej głowa spontanicznie, bardzo powoli i delikatnie skierowała się w górę z powolnym uśmiechem. Po kilku minimalnych drgnięciach już wtedy zamkniętych powiek spontanicznie się podniosły jak pokazano na rycinie 5a-d, by ujawnić spontaniczne przewracanie oczami 4 stopnia (widoczna była tylko jej biała twardówka, Spiegel, 1971/2010; Spiegel i Spiegel, 1978).

11:31. Terapeuta przedstawił kolejną niejawną heurystykę przetwarzania, która miała odwoływać się do jej ciekawości: „Po prostu uświadomienie sobie w jakiś sposób istoty twoich poszukiwań albo przeznaczenia”. Jej powieki na kilka minut spontanicznie się zamknęły w widocznym rozluźnieniu, a następnie zaczęła kolejny cykl widocznie intensywnej aktywności mentalnej poprzez odchylenie głowy znowu powoli w górę, podczas gdy jej powieki drgały i delikatnie się otwierały, aby ujawnić kolejne przewrócenie oczami 4 stopnia.

11:38. Jej spontaniczne przewracanie oczami trwało dalej przy jednoczesnym poszerzającym się uśmiechu oraz subtelnym, wznoszącym się w przód ruchowi głowy jakby była w stanie silnego pochłonięcia świadomej uwagi oraz wewnętrznej koncentracji. Terapeuta przedstawił kolejną niejawną heurystykę przetwarzania, działającą jako sugestia posthipnotyczna: „Wiedząc, że możesz wejść w ten kreatywny stan terapeutyczny, kiedy tylko zechcesz, gdy będzie to użyteczne w pomaganiu sobie”. Chronobiologiczna teoria hipnozy terapeutycznej zakłada, że wchodzenie w leczniczy stan podstawowego cyklu spoczynku i aktywności co każde 90–120 minut, nazwane „codziennym transem powszechnym” albo „ultradobową reakcją leczniczą” przedstawianą na rycinie czwartej, jest całkowicie naturalne i odpowiednie.

Etap 3 procesu twórczego:

Widoczna radość z kreatywnej pracy wewnętrznej

11:45. Pacjentka kilka razy oscyluje w ramach od jedno- do trzyminutowych cykli pomiędzy (1) widocznym odpoczynkiem z pochyloną głową, zamkniętymi powiekami i delikatnym uśmiechem a (2) drgającymi powiekami, głową odchyloną do góry, poszerzającym się uśmiechem oraz (3) spontanicznym otwieraniem się powiek, aby ukazać kolejne przewrócenie oczu 4 stopnia. Terapeuta wykorzystuje kolejną niejawną heurystykę przetwarzania: „Czując siebie na wszystkich poziomach z intuicyjną klarownością, tak byś mogła rozpoznać wszystko czego potrzebujesz nauczyć się o łączeniu świeckiej i duchowej strony twojej natury”.

Etap 4 procesu twórczego:

Wybudzenie z niejawną heurystyką przetwarzania (IMP) do kontynuowania pracy kreatywnej

11:50. Pacjentka zdaje się teraz potrzebować przerwy, o czym świadczy kilka ruchów ręką i ramieniem połączonych z minimalnymi zmianami postawy, tak więc terapeuta stwarza możliwość zakończenia pierwszej sesji przy pomocy kolejnej niejawnej heurystyki przetwarzania: „Gdy jakaś wewnętrzna część ciebie wie, że może kontynuować to terapeutyczne samodzielne prowadzenie – oraz kiedy twój świadomy umysł wie, że najwyższy czas na przerwę w trakcie dnia – kiedy twój świadomy i nieświadomy umysł wiedzą, że mogą nauczyć się współpracować w ten idealny sposób – jak to będzie wtedy powrócić do twojej normalnej codziennej świadomości? Wiedząc, że wszystko, czego doświadczasz, może pozostać prywatnie wewnątrz ciebie – chociaż możesz chcieć podzielić się czymś odpowiednim do podzielenia się, tak żebym wiedział jak ci dalej pomóc. Czy teraz najpierw się przeciągniesz, czy może najpierw otworzą się twoje oczy, gdy normalnie się obudzisz?".

Po minucie lub dwóch zmieniła pozycje ciała, rozciągnęła się, otworzyła oczy i podsumowała swoje doświadczenie. „Tak pięknie! Czuję rozluźnienie w ramionach... głębszy poziom duchowości... moje serce się otworzyło... pierwszy raz bariera została usunięta na tej sesji... pojawiła się ulga... doświadczyłam połączenia pomiędzy tym, co świeckie a tym, co boskie... mogę je połączyć... to wszystko stanowi dla mnie jedność!” Gdy została poproszona o ocenę tego, jak długo trwało jej doświadczenie, wydawała się zagubiona i stwierdziła: „Och, mogło to trwać trzy godziny?”. Jest to uderzający kontrast ze zwykłym poczuciem kondensacji czasu, kiedy ludzie doświadczają pozytywnego, intensywnego doświadczenia kreatywnego związanego z hipnozą (Naish, 2007).

Sesja 2.

Rozpoznanie i zrównoważenie ukrytego bólu i stresów

Etap 1 procesu twórczego:

Ciekawość.

14:27. „Czasami mam bóle głowy, problemy trawienne... jak ogień płonący godzinami przez ostatnie dwa lata... podczas niewyobrażalnych bólów migrenowych, kontrastująca myśl o pokoju wydawałaby się uspokajająca... Obecnie moim kolejnym życiowym krokiem nie wydaje się zmierzanie w stronę małżeństwa, a jednak jestem całkiem otwarta na wszystko, co przyniesie najbogatsze doświadczenie życiowe, bez poświęcania duchowego rozwoju wewnętrznego”.

Etap 2 procesu twórczego:

Kreatywna inkubacja, przegląd zycia, poczucie utknięcia. Protokół odzwierciedlania ręki w opozycji frustracji i spokoju.

14:30. Pacjentka opisuje, jak waha się pomiędzy uczuciami frustracji i spokoju w codziennym życiu. Terapeuta natychmiast rozpoznaje, że te biegunowe przeciwieństwa wymagają eksploracji i rozwiązania podczas 2 etapu twórczej inkubacji. Wprowadza kreatywne psychospołeczno-genomowe doświadczenie leczące poprzez prośbę, by doświadczyła swojej frustracji w jednej ręce, a jej przeciwieństwa – spokoju w drugiej. Ona doświadcza serii symbolicznych odzwierciedlonych ruchów ręki, które doprowadziły ją do następującego przeglądu życia i wglądów. „Szybko zdałam sobie sprawę, że utknęłam w małżeństwie. Utknęłam również na zajęciach z dużymi grupami – a po prostu chciałam pozwolić sobie na bycie sobą! Moja matka miała dziecko, po czym to ja musiałam się nim zajmować! Chciałam wolności. Nie chciałam utknąć w Brownies. Nigdy nie miałam wystarczająco dużo czasu. Zawsze musiałam pędzić. Teraz odczuwam konflikt, kiedy muszę zrobić wiele w ograniczonym czasie. Jestem sfrustrowana, próbując to wszystko pomieścić. Istnieje Tysiąc nazw dla radości (Katie, 2007). Reszta mojego życia? Uczenie się!”.

Etap 3 procesu twórczego:

Spontaniczne Aha! Wgląd.

15:24. „Wciąż mam zbyt wiele pragnień! Nie mam wolnego czasu!”

15:28. Terapeuta zaproponował kolejną niejawną heurystykę przetwarzania: „kontynuuj eksplorowanie tego przez chwilę”. Spontaniczne zamknięcie oczu oraz przewracanie oczu z powiekami otwartymi jedynie w około 25%.

15:31. Mocniejsze przewrócenie oczu z powiekami otwartymi w 100% z głową skierowaną w górę.

15:32. Nagle na jej twarzy pokazał się wyraz zaniepokojenia, któremu towarzyszyło zmarszczone czoło. Terapeuta wsparł ją przy pomocy niejawnej heurystyki przetwarzania: „Mając odwagę, by szybko przyjąć prawdę z tym związaną, aby nauczyć się efektywnie sobie z tym radzić”. Następnie odpowiedziała: „Myślę, że kiedy moja twarz się ściąga, wygląda na zmartwioną lub gdy brwi schodzą się razem, wówczas moja świadomość zaczyna się skupiać w mojej głowie, zanim czubek mojej głowy się otwiera i świadomość albo dryfuje, albo wybucha. Nasila się.”

15:40. Kontynuacja przewracania oczami w 4 stopniu, z szerokim uśmiechem, z głową skierowaną w górę ku sufitowi w widocznym intensywnym głębokim skupieniu uwagi i oczekiwaniu.

15:45. Terapeuta zastosował kolejną niejawną heurystykę przetwarzania: „Cóż za wspaniały prezent – mieć czas na to, aby być tym, kim się jest naturalnie – czas, by być najlepszym sobą!”. Odpowiedziała jeszcze większym uśmiechem, skierowaniem głowy w górę oraz przewróceniem oczu 4 stopnia.

15:55. Terapeuta zaakcentował kolejną niejawną heurystykę przetwarzania aby wzmocnić jej widocznie ekstatyczne doświadczenie etapu 3: „Cóż to za dar, w pełni docenić to, co najlepsze z twojego naturalnego stanu bycia!” [Ona reaguje dużym uśmiechem z widocznym dostrzeżeniem humoru i wykonuje minimalne ruchy ciałem charakterystyczne dla wybudzania się z transu.] Terapeuta odpowiada charakterystycznym dla siebie sygnałem do wybudzenia z pozytywną niejawną heurystyką przetwarzania dla jej samo kierowanej przyszłej praktyki terapeutycznej: „Gdy twój wewnętrzny umysł wie, że nadszedł czas, by zrobić sobie odpowiednią leczniczą przerwę podczas codziennych aktywności oraz kiedy twój świadomy umysł wie, że może rozpoznać ten leczniczy czas – gdy nieświadomy i świadomy umysł wiedzą, że mogą ze sobą współpracować w ten sposób – jakby to było powrócić w pełni wybudzoną do tego pomieszczenia – czy twoje oczy otworzą się najpierw, czy twoje ciało zmieni pozycję i poruszy się, gdy będziesz wracać do pełnego wybudzenia, wiedząc, że możesz zatrzymać większość z tego prywatnie – dzieląc się ze mną jedynie kilkoma zdaniami, którymi możesz się podzielić, tak bym mógł ci dalej pomagać”.

Etap 4 procesu twórczego:

Dokonywanie przeglądu przejścia z etapu 2 do 3.

16:05. Pacjentka spontanicznie się wybudza, otwiera oczy, ziewając i powoli wspominając: „Wiele mojej ciemnej frustracji rozjaśniło się i stałam się wolna jak ocean... To jest akceptacja; ocean akceptuje sztorm... Jak oko cyklonu mogę być w punkcie równowagi”.

Sesja 3.

Etap 1 procesu twórczego:

Indukcja transu przy pomocy nowych i zaskakujących niejawnych heurystyk przetwarzania.

10:10. Pacjentka zaczyna, wspominając: „Moje serce się tutaj otwiera. Nie wiedziałam, ile napięcia noszę w ciele. Ach... To jest wspaniałe dla całego mojego ciała”.

10:18. Terapeuta odpowiada czymś, co okazuje się być nową i zaskakującą indukującą trans niejawną heurystyką przetwarzania w formie paru dokładnie dopasowanych do jej ramy odniesienia (medytacja) pytań, poprzez wzięcie pod uwagę jej osobistych potrzeb swobodnej samorealizacji, wyrażonej podczas poprzedniej sesji: „Tak, czy w porządku byłoby dla ciebie po prostu być sobą w tym czasie? Czy ta osobista mantra mogłaby przekroczyć nawet ideał bodhisattwy, aby nie wykonać ostatecznego kroku w stronę oświecenia, dopóki wszystkie inne czujące istoty nie będą mogły iść z tobą?".

10:24. Przez moment zdawała się delikatnie zaskoczona tą niejawną heurystyką przetwarzania. Nawiązała z terapeutą natychmiastowy skupiony kontakt wzrokowy z pytającym nastawieniem, jej powieki zadrżały w widocznie nieświadomy sposób, by następnie zamknąć się, w trakcie gdy duży delikatny uśmiech powoli rozwinął się na twarzy.

10:31-10:39. Stopniowo rozwija się przewrócenie oczami 4 stopnia z powiekami otwartymi jedynie w około 25%.

Etap 2 procesu twórczego:

Wysiłkowa twórcza inkubacja i eksploracja bez widocznego konfliktu.

10:42-10:50. Pacjentka powoli bierze głębszy wdech z delikatnym uśmiechem, a jej głowa wysuwa się do przodu, jakby była w aktywnej, skupionej determinacji i pozytywnym oczekiwaniu. Spontanicznie i bardzo powoli zmienia położenie głowy w sposób cykliczny od góry do dołu.

Etap 3 procesu twórczego:

Uśmiechnięte szczęście i widoczny ekstatyczny dobrostan.

10:53-11:54. Podczas tej trwającej godzinę kompletnej ciszy jedynymi ruchami były bardzo powolne uśmiechy i ruchy powiek, od zamknięcia do stopniowego otwierania około 10- 25% z ciągłym wywróceniem oczu 4 stopnia (widoczna była jedynie twardówka). W końcu jej uśmiech poszerza się w towarzystwie niewielkich ruchów palca i nadgarstka, jakby się spontanicznie wybudzała. Terapeuta zauważa jej wybudzenie przy pomocy niejawnej heurystyki przetwarzania, która wspiera jej ewidentny ekstatyczny radosny uśmiech związany z etapem 3: „Właśnie tak! Przygotowując się do powrotu do tego pokoju, gdy będziesz gotowa”.

Etap 4 procesu twórczego:

Przegląd z wglądem dotyczącym dawnego stresu i napięcia w ciele.

10:56. Przeciągnęła się z jednoczesnym sporym przewróceniem oczu 4 stopnia i otworzyła oczy: „Ach... To było wspaniałe... Ciągła ulga... Nie wiedziałam, ile napięcia nosiłam w swoim ciele!”. Terapeuta wspiera jej pozytywny świadomy stan, prosząc, aby napisała kilka słów na temat swojego doświadczenia. Napisała: „Wolność, czyste konto, całość, promieniujące światło, bogactwo”. Następnie kontynuuje werbalny opis tego, co czuje: „Moja głowa była słonecznikiem... Radość, nirwana, lśniące światło na nieskończonej płaszczyźnie... ocean wolnego szczęścia... Kąpiąc się w tym świetle, czuję się jak w domu... Rezonans w moim umyśle, ciele, duszy... Nic do zrobienia... Nic następnego... Czasami nie potrzebuję kolejnego... Potrzebuję ulgi... Potrzebuję oddechu... Stąd pochodziło napięcie... Dobrostan nie jest nade mną... kierując mną... Korek był w moim sercu... To jest ulga... Wolność od frustracji tego, co następne... Tym jest oświecenie!... To był dla mnie ważny wgląd... którego nie doświadczyłam nigdy wcześniej... To było jak moje pierwsze doświadczenie Istnienia, kiedy miałam 18 lat... Bardzo odkrywcze... Cieszę się byciem sobą, taką, jaka jestem, bez prób dotarcia tam... Nie posiadanie czegoś następnego, to bycie wolnym...To stało się zupełnie samo... To nie jest stworzone przez ego... Nie musze być!” Z ostrożną niedyrektywnością terapeuta wchodzi w strumień zdań, co pozwala jej wypełnić lukę dotyczącą jej doświadczenia bez nakładania na nie werbalnej etykiety: „Na skali od 1 do 10, gdzie 10 to najbardziej ______?”. Odpowiedziała: „Bardzo blisko do 10! Nawet moja ciekawość była spokojna... Rozwój wciąż trwał... Dzieje się sam... Na pewno było we mnie napięcie, którego nie byłam świadoma... Nawet subtelny poziom Istnienia był napięciem... Delikatne wewnętrzne ja było napięciem... Ale moje dwa ja zupełnie się dziś rozpłynęły”. Oboje śmialiśmy się z jej poprzedniego napięcia, o którym nie wiedziała.

W tym momencie terapeuta prywatnie zastanawia się nad jej fascynacją dotyczącą jej intuicji odnośnie wyraźnie autonomicznej i delikatnie zdysocjowanej natury „rozwoju, który trwał... zupełnie sam z siebie”. Czy był to pozytywnie samo-motywowany i wyuczony stan świadomości, opisany jako „efekt nowości-numinosum-neurogenezy” (Rossi, 2002, 2004, 2007)? Czy ewolucja wybrała to jako pozytywnie motywujący stan ze względu na jego wartość adaptacyjną w promowaniu nowej świadomości poprzez „zależną od aktywności ekspresję genu i plastyczności mózgu”? Czy jest to w istocie stan „kreatywnej świadomości” lub tak zwanej „wyższej świadomości”, który był praktykowany i ceniony w historii ludzkości jako dążenie do „duchowej świadomości”, ekstazy itd. (Avalon, 1924; Bucke, 1902/1956; Underhill, 1963). Przypuszczam, że dążenie do tak zwanej „duchowej wolności” oraz „olśnienia” jest ewolucyjną adaptacją, dokonującą selekcję dla „nowej świadomości”, analogiczną do doboru płciowego (Rossi i in., 2010).

Sesja 4.

Zależne od aktywności odzwierciedlenie ręką przeciwieństw dla kreaowania nowej świadomości

Etap 1 procesu twórczego:

Ciekawość dotycząca jej podróży życiowej.

14:10. Niniejsza sesja zaczęła się przeglądem pozytywnego znaczenie, motywacji i dążenia do medytacyjnych i specjalnych stanów świadomości. Klientka pogratulowała terapeucie za podarowanie jej „wolności od ciężaru konieczności wykonywania kolejnej rzeczy i umożliwienia mi wyjść poza, tak aby moje doświadczenie było czystsze”.

Etap 2 procesu twórczego:

Kreatywna inkubacja i auto-przegląd.

14:35. Klientka przyznała, że po 37 latach już nie praktykuje żadnych wyjątkowych technik medytacyjnych, a raczej pozwala sobie „dryfować z czymkolwiek, czego doświadczam, jako najlepszym w tym momencie w byciu sobą dla siebie!”. Następnie opisała, jak jej „świadomości wznosi się, a moje oczy następnie podążają za wznoszącym dryfem świadomości, w górę do czubka mojej głowy i na zewnątrz”. Ostrożne, niedyrektywne dopytywanie przez terapeutę ujawniło jednakże, że ona wciąż nie miała świadomości swoich reakcji spontanicznego przewracania oczami 4 stopnia. Kiedy opisywała swoje doświadczenia, terapeuta zauważył, że jej powieki zaczęły drżeć, by następnie zamknąć się wraz z nadejściem kolejnego spontanicznego przewrócenia oczami. Terapeuta wsparł ten proces niejawną heurystyką przetwarzania (IMP), mimochodem nadmieniając: „Właśnie tak, mówiąc i robiąc z jednej strony i po prostu będąc z drugiej”.

Etap 3 procesu twórczego:

Niejawne heurystyki przetwarzania wzmacniające szczytowe pozytywne doznawanie z trwającym przewróceniem oczu.

14:37-15:49. To zapoczątkowało trwający około godziny i piętnastu minut okres (tj. typowy 90–120-minutowy podstawowy cykl spoczynku i aktywności) zmieniającego się otwierania i zamykania powiek z widocznym trwałym wywróceniem oczu 4 stopnia w trakcie. Terapeuta wzmacniał jej szczytowe pozytywne doświadczanie szybko zmieniających się promienistych uśmiechów, otwierania się i zamykania powiek, wznoszenia się głowy oraz wewnętrznego skupienia uwagi, przy pomocy serii niejawnych heurystyk przetwarzania, aby połączyć przeciwieństwa i bieguny jej doświadczenia: „Właśnie tak, pozwalając dryfowaniu, aby zachodziło samo z siebie... doceniając i witając wspaniały podarunek otrzymywania z jednej strony i wyrażania z drugiej... naprawdę ciesząc się tym momentem... łącząc świeckie sprawy życia z jednej strony z istnieniem duchowym z drugiej... robiąc z jednej strony i nie robiąc z drugiej...”.

Wykorzystując atomowy zegar ścienny (RadioShack Cat. # 63-1438) terapeuta zauważył bardzo szybkie serie czasowe częściowo otwierających się powiek (pomiędzy ~10 do ~100%) i zamknięć, którym towarzyszył szeroki uśmiech i widoczne podekscytowanie. Utrzymywało się ciągłe przewrócenie oczu 4 stopnia, widoczne w trakcie szybkiego drżenia powiek. To spontaniczne, błyskawiczne drżenie powiek zachodziło w czasie od kilku minut do około pół sekundy, co stanowiło maksymalny poziom możliwości terapeuty do obserwowania i rejestrowania go w czasie rzeczywistym w następujący sposób.

15:29. Powieki nagle otwierają się (około 75%), co terapeuta natychmiast wzmacnia przy pomocy niejawnej heurystyki przetwarzania „Właśnie tak! Pozwalając temu się dziać samemu z siebie!”.

15:29:30. Koniec otwarcia powiek.

15:33. Około 25% otwarcie powiek, natychmiast wzmocnione przy pomocy niejawnej heurystyki przetwarzania: „Tak! Ten wspaniały dar otrzymywania!”.

15:34:20. Duży uśmiech, który został natychmiast wzmocniony przez terapeutyczną niejawną heurystykę przetwarzania: „Tak, całe życie cieszenia się dryfowaniem z prądem!”.

15:37:15. Powieki otwarte w ~50%, widoczne przewrócenie oczami 4 stopnia.

15:39:04 - 15:39:28. Powieki otwarte w ~25% z widocznym przewróceniem oczami 4 stopnia, wzmocnione przy pomocy: „Proste docenienie tego, co może się stać samo z siebie”.

15:49:07 - 15: 52:24. Powieki otwarte w ~50% z widocznym przewróceniem oczami 4 stopnia, wzmocnione przez „Tak, podarunek czego?”.

15:51:45 - 15:53:09. Zamknięcie powiek, po którym nastąpiło spontaniczne ~50% otwarcie z widocznym przewróceniem oczami 4 stopnia.

15:53:26. W końcu ziewnęła, spontanicznie sygnalizując koniec swojej wewnętrznej pracy i pobieżnie napomknęła: „Wiele nauczyłam się o walce pomiędzy robieniem i nierobieniem w moim życiu!... Pomiędzy wyrażaniem a doświadczaniem... Dopuściłam wewnętrzny mrok razem ze światłem... Moje serce otwiera się w radosny sposób, kiedy mogę doświadczać obu na raz... Płynę z prądem jak woda... Rozbrzmiewają we mnie twoje słowa: „Podążać z prądem... Lśnienie, lśnienie...” Terapeuta zauważył jej spontaniczne zmiany pomiędzy intensywnością a rozluźnieniem, spójne z matematycznymi modelami falowej natury świadomości w wielu złożonych, fraktalnych sieciach, od poziomu poznawczo-behawioralnego po molekularno-genomowy (Mitchell, 2009; Rossi, 1986, 1986/1993, 1991, 1992; Rossi i Lippincoot, 1992; Rossi i Rossi, 1992, 2008; Rossi i in., 2010; Strogatz, 2003).

Sesja 5.

Jak połączyć egzystencjalne przeciwieństwa świeckie/duchowe.

9:30. Tę sesję terapeuta zaczął, sugerując, aby pacjentka przeszła przez swoją zwykłą praktykę medytacyjną w celu porównania jej z doświadczeniami hipnotycznymi. Spontaniczne przewracanie oczu zaczęło się, gdy samodzielnie poprowadziła się w swoją zwyczajną praktykę. Po krótkim okresie medytacji, terapeuta zaczął zgłębiać jej zachowanie przy pomocy serii niedyrektywnych pytań odnośnie tego, czy ma ona świadomość przewróconych oczu. Pacjentka reaguje zdziwieniem i utrzymuje, że nie była świadoma swojego spontanicznego zachowania związanego z przewracaniem oczami podczas praktyk medytacyjnych, jak i w czasie hipnozy, dopóki nie została o nim poinformowana na tej sesji. Wyraziła zgodę na zrobienie sobie zdjęć, zaprezentowanych w ramach ryciny 5a-d, podczas kolejnej indukcji hipnotycznej wykorzystującej kreatywne psychospołeczno-genomowe doświadczenie lecznicze (CPGHE – Creative Psychosocial Genomic Healing Experience), podczas którego doświadczyła ponownie metafory oceanu życia i łączenia znajdującego się w niej rozdźwięku pomiędzy tym, co duchowe a tym, co świeckie.

Sesja 5.

Raport o świadomości Buddy.

Etap 1 procesu twórczego:

Pobudzające niejawne heurystyki przetwarzania indukujące dynamikę przewracania oczami.

14:23. Jako że to miała być nasza ostatnia sesja, terapeuta podważył jej dobrostan, odgrywając rolę adwokata diabła przy pomocy humorystycznej, ale prowokatywnej niejawnej heurystyki przetwarzania: „Jaka pokusa mogłaby odwieść cię w przyszłości od twojego najlepszego ja?”. Oczywiście zaskoczona tym nieoczekiwanym i nieznacznie konfrontującym pytaniem od razu odpowiedziała przy pomocy swojej typowej występującej przez przewróceniem oczami sekwencji wyczekiwania, skupienia do wewnątrz, które manifestuje się jako cisza, uśmiechy, drżenie i zamknięcie powiek, wzniesienie głowy ku górze oraz stopniowe otwarcie powiek ukazujących przewrócenie oczu 4 stopnia.

14:41. Terapeuta sugeruje dalej nieznacznie dysocjacyjną niejawną heurystykę przetwarzania, która wspiera jej oczekiwania, jakie by nie były: „Po prostu przyjmując to, co chce nadejść zupełnie samo z siebie”.

14:46. Stopniowo staje się widocznym przewrócenie oczu 4 stopnia z powiekami otwartymi zaledwie w 1/8.

Etap 2 procesu twórczego:

Niejawne heurystyki przetwarzania wspierające zależną od aktywności wewnętrzną pracę i zmianę zachowania.

14:58. Terapeuta zaoferował kolejną niejawną heurystykę przetwarzania, aby dalej wesprzeć drugi etap jej wewnętrznego skupienia i oczekiwania, w następujący sposób: „Naprawdę... Przyjmując to... w pełni!”. Rozłożenie w czasie niejawnych heurystyk przetwarzania jest zwykle zależne od jej własnych manifestowanych zachowań zmieniającej się wewnętrznej aktywności (np. uśmiechania się, drżenia powiek, unoszenia głowy itd.).

Dla terapeuty szczególnie ważnym jest dostarczanie pozytywnych, wspierających niejawnych heurystyk przetwarzania podczas trudnych doświadczeń etapu 2, które często przejawiają się w formie łzawego smutku, stresu, napięcia i zmarszczek zmartwienia wkoło oczu, czoła i ust itd. Zauważmy, jak niejawna heurystyka przetwarzania taka jak: „Mając odwagę... by doświadczyć tego dosłownie tyle... byś mogła nauczyć się robić z tym coś konstruktywnego.”, wzmacnia ludzi i kieruje w stronę wewnętrznego kreatywnego odtwarzania, które w końcu generuje rozwiązanie problemu i „aha!”, czyli doświadczenie wglądu i leczenia na trzecim etapie procesu twórczego.

Etap 3 procesu twórczego:

Wspieranie, rozpoznawanie i docenianie pozytywnego doświadczania.

15:11-15:44. Cykl spontanicznego, wysiłkowego drżenia powiek i ciągłego wywrócenia oczami 4 stopnia, zakłócanego chwilami odpoczynku wyciszającej aktywności przez minutę czy dwie, jak przedstawiono poprzednio na rycinach 5a-d. Co kilka minut oferowano wspierające niejawne heurystyki przetwarzania w ramach tego ciągle zmieniającego się cyklu: „Właśnie tak, otrzymując to tak dokładnie, jak potrzebujesz... Tak, podążając za najlepszym z tego prywatnego doświadczenia... Zauważając, jak to wszystko się łączy jako twoje najlepsze doświadczanie i rozumienie w tym czasie... Uczyć się tego doświadczać na tyle wystarczająco, aby pomóc ci rozwinąć się w jakąkolwiek stronę zapragniesz... rozpoznając i w pełni doceniając te magiczne momenty, kiedy możesz pomóc sobie i innym w najlepszy możliwy sposób...”. Ona często odpowiadała na te wspierające niejawne heurystyki przetwarzania szerokim uśmiechem, większym uniesieniem powiek i ich drżeniem, wzniesieniem głowy do góry i pozorną intensyfikacją przewrócenia oczu 4 stopnia.

Etap 4 procesu twórczego:

Raport o świadomości Buddy – coś podobnego do Nirwany.

15:44. Pacjentka wykonuje niewielkie ruchy przeciągania się świadczące o tym, że jej naturalna godzina wewnętrznego doświadczenia zmierza do spontanicznego końca, co terapeuta wsparł przy pomocy odmiany swojej zwykłej posthipnotycznej niejawnej heurystyki przetwarzania: „Kiedy twój wewnętrzny umysł i świadomość wiedzą, że mogą kontynuować współpracę w ten sposób w odpowiednich momentach w twoim życiu... jak to będzie powrócić do bycia zwyczajnie świadomą, zachować prywatność i podzielić się jedynie na tyle, na ile jest to potrzebne mi, bym mógł Ci dalej pomagać?” Ona budzi się, przeciągając się z uśmiechem, zmienia pozycję ciała, nawiązuje bezpośredni kontakt wzrokowy i przejawia pewne oparte na faktach nastawienie poprzez kilka cichych stwierdzeń. „To było ostateczne doświadczenie mojego życia... Nie musiałam nad nim pracować... Po prostu otrzymałam... Moje całe istnienie się otworzyło, stałam się naczyniem... coraz silniejszym... Byłam u źródła stworzenia... Czekałam na to, odkąd skończyłam 18 lat... To spenetrowało mi umysł... Całkowita otwartość na pozwolenie na nadejście wszystkiego... Nie ma żadnej tajemnicy!... Po prostu otwierasz się, a to zostaje ci objawione... Po prostu bądź otwartością i ulgą... Każdy moment to ulga, a nie stres... Poczułam, że jestem Buddą, czystą, stałą świadomością... Wiesz, kiedy otrzymujesz prezent... Cisza źródła... Coś jak Nirwana... Nadchodzi blask... Miło jest lśnić... Bez konfuzji... Otrzymywać na kosmiczną skalę... To przychodzi falami... Małżeństwo z boską świadomością”.

Informacja po dwóch miesiącach. W odpowiedzi z pozwoleniem na publikację tej relacji pacjentka stwierdza: „Wciąż jeszcze czasami muszę się spieszyć, ale od naszych sesji, pęd jest znacznie delikatniejszy. Mam znacznie więcej kontroli, bez konieczności jej kontrolowania. To niezwykłe zjawisko. Całe moje istnienie jest bardziej jak utwardzona całość i w tym samym czasie istnieje magiczna, iskrząca jakość mojego wewnętrznego doświadczenia... Od czasu naszych sesji pojawiła się całkiem nowa jakość świadomości, znacznie głębsza i bardziej trwała... A podczas mojego dnia pracy czuję o wiele więcej radości i więcej cierpliwości w 2 etapie. Rozumiejąc co to znaczy „utknąć”, jest mi znacznie łatwiej przejść przez ten etap”.

DYSKUSJA

Teoria i technika wspierania 4-stopniowego procesu twórczego podczas spontanicznego pojawiania się oznak przewrócenia oczami 4 stopnia w hipnozie terapeutycznej potrzebują obecnie dalszych interdyscyplinarnych badań na wielu poziomach od poznawczo-behawioralnego po molekularno-genomowy. Pokazaliśmy poznawczo-behawioralny poziom tego, w jaki sposób 4-stopniowy proces twórczy może zostać zastosowany (odwzorowany) w ramach spontanicznego pojawienia się przewrócenia oczami 4 stopnia podczas hipnozy z serią pozytywnych, otwartych sugestii lub niejawnych heurystyk przetwarzania:

Etap 1: Pozwolić doświadczeniu psychologicznemu rozwijać się z ciekawością i zdziwieniem.

Etap 2: Odwaga by przejrzeć, eksplorować i kreatywnie odtworzyć konflikty i napięcia.

Etap3: Rozpoznać i docenić doświadczenie „aha!” oraz nowe możliwości.

Etap 4: Przewartościować stare problematyczne doświadczenia przy pomocy nowych adaptacyjnych kontekstów.

Jednak 4-stopniowy proces twórczy rzadko postępuje płynnie w tym porządku. Zwykle występują niepewne przesunięcia pomiędzy drugim i trzecim etapem, co terapeuta może złagodzić przy pomocy pozytywnych i wspierających, ale otwartych niejawnych heurystyk przetwarzania, które pozwalają ludziom rozwiązać ich własny problem w ich samodzielny, unikalny sposób. Pokazaliśmy, jak takie niejawne heurystyki przetwarzania mogą wspierać egzystencjalny dryf wewnętrznego doświadczenia w sposób zbieżny z matematycznymi modelami złożonej, fraktalnej, falowej natury świadomości na wielu poziomach, od poznawczo-behawioralnego po molekularno-genomowy.

Przypuszczamy, że ludzie powszechnie doświadczają emocjonalnego kryzysu wieszczącego negatywne objawy tak zwanej „psychopatologii, PTSD itd.”, kiedy przejścia pomiędzy etapami 2 i 3 w procesie twórczym są niekompletne i zagrożone. Dalej sądzimy, że tak zwane niewysłowione pozytywne doświadczenia „duchowe”, które są często opisywane przy okazji wielu kulturowych praktyk służących wspieraniu „wyższych, kosmicznych, szczytowych, transcendentnych stanów świadomości, oświecenia, szczęścia czy nirwany” itd. odzwierciedlają właściwie wschodzącą jakość „okresu prywatnej wewnętrznej pracy i kreatywnego odtwarzania” pomiędzy etapami 2 i 3 w następującym po sobie procesie twórczym (nazywamy to ”efektem nowości-numinosum-neurogenezy”). Nie potrzeba założeń metaforycznych, aby wytłumaczyć nieopisaną jakość pozytywnego doświadczenia duchowego. Nagradzające i ewolucyjnie adaptacyjne doświadczenia duchowe są intuicyjnymi, pełnymi wyczekiwania, pozytywnymi qualiami zależnej od aktywności lub doświadczenia ekspresji genu, plastyczności mózgu oraz nowych sieci neuronalnych, które stanowią molekularno-genomową podstawę powstającej świadomości, będącej w procesie stawania się aktywną (oryg. online – przyp. JD) (Rossi, 2000). Nie powinno uciec naszej uwadze, że odbiór pozytywnych qualiów kreatywnych doświadczeń sztuki, piękna i prawdy łączy podział pomiędzy dwoma kulturami świata nowoczesnego – naukami i humanistyką – który C. P. Snow (1960) postrzega jako główną przeszkodę w rozwiązaniu światowych problemów.

Aktualnie potrzeba interdyscyplinarnych badań, aby zbadać zasadność i rzetelność utylizacji niejawnych heurystyk przetwarzania (IMPs) w procesie wspierania 4-stopniowego procesu twórczego na wielu kulturalnych, psychospołecznych i moelkularno-genomowych poziomach (Geschwind i Konopka, 2009; Guzowski i in., 2001). Pojawienie się takich interdyscyplinarnych badań nad zależną od aktywności i doświadczenia ekspresją genów już jest widoczne w hipnozie i psychoterapii (Atkinson i in., 2010, Lichtenberg i in., 2000, 2004; Rossi i in., 2008, 2010), medytacji (Dusek i in., 2008), muzyce (Bittman i in., 2005) i wielu innych tak zwanych „duchowych” praktykach, jak na przykład Qigong (Li i in., 2005). Zakładamy, że takie interdyscyplinarne badania mogą zidentyfikować molekularno-genomowe sygnatury jako wiarygodne i prawomocne markery kreatywnych stanów świadomości podczas hipnozy terapeutycznej, medytacji, psychoterapii oraz wielu kulturowych odmian praktyk duchowych bez jakichkolwiek założeń metaforycznych.

BIBLIOGRAFIA

Aldrich, K. & Bernstein, D. (1987). The effects of time of day on hypnotizability. International Journal of Clinical & Experimental Hypnosis. 35(3), 141-145.

Atkinson, D., Iannotti, S., Cozzolino, M., Castiglione, S., Cicatelli, A., Vyas, B., Mortimer, J., Hill, R., Chovanec, E., Chiamberlando, A., Cuadros, J., Virot, C., Kerouac, M., Kallfass, T., Krippner, S., Frederick, C., Gregory, B., Shaffran, M., Bullock, M., Soleimany, E., Rossi, A., Rossi, K., Rossi, E., (2010). A new bioinformatics paradigm for the theory, research, and practice of therapeutic hypnosis. American Journal of Clinical Hypnosis, 53 (1), 27-46. Reprinted in Rossi, E., Erickson-Klein, R., & Rossi, K. (2010). The Collected Works of Milton H. Erickson, M.D. Mind-Body Healing and Rehabilitation, Vol. 7. Chapter 30: A new bioinformatics paradigm for the theory, research, and practice of therapeutic hypnosis. Phoenix, Arizona: The MHE Foundation Press.

Avalon, A. (1924). The Serpent Power. Madras: Ganesh & Co.

Bittman, B., Berk, L., Shannon, M., Sharaf, M., Westengard, J., Guegler, K.J., and Ruff, D. (2005). Recreational music-making modulates the human stress response: A preliminary individualized gene expression strategy, Medical Science Monitor. 11(2): BR31-40.

Bucke, R. (1902/1967). Cosmic Consciousness: A Study in the Evolution of the Human Mind. N.Y.: Dutton.

Dusek, J., Hasan H., Wohlhueter, A., Bhasin, M., Zerbini, L., Joseph, M., Benson, H., Libermann, T. (2008). Genomic Counter-Stress Changes Induced by the Relaxation Response. PLoS ONE 3(7): e2576. doi:10.1371/journal.pone.0002576.

Edmonston, W. (1986). The induction of hypnosis. N.Y.: Wiley.

Frischholz, E. & Nichols, L. (2010). A historical context for understanding “An eye-roll test for hypnotizability” by Herbert Spiegel, M.D. American Journal of Clinical Hypnosis, 53:1, 3-13.

Gelb, M. (1998). How to think like Leonardo da Vinci: Seven steps to genius every day. N.Y.: Random House.

Geschwind, D. & Konopka, G. (2009). Neuroscience in an era of functional genomics and systems biology. Nature, 461, 908-915.

Guzowski, J., Setlow, B., Wagner, E., & McGaugh, J. (2001). Experiencedependent gene expression in the rat hippocampus after spatial learning: A comparison of the immediate-early genes Arc, c-fos, and zif-268. Journal of Neuroscience, 21(14), 5089-5098.

Li, Q., Li, P., Garcia, G., Johnson, R., & Feng, L. (2005). Genomic profiling of neutrophil transcripts in Asian Qigong practitioners: A pilot study in gene regulation by mind-body interaction. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 11(1): 29-39.

Lichtenberg, P., Bachner-Melman, R., Gritsenko, I., Ebstein, R. (2000). Exploratory association study between catechol-O-methyltransferase (COMT), high/low enzyme activity polymorphism and hypnotizability. American J. Medical Genetics, 96, 771-774.

Lichtenberg, P., Bachner-Melman, R., Ebstein R., Crawford., H. (2004). Hypnotic susceptibility: multidimensional relationships with Cloninger's Tridimensional Personality Questionnaire, COMT polymorphisms, absorption, and attentional characteristics. International Journal Clinical of Experimental Hypnosis, 52, 47-72.

Raichle, M., MacLeod, A., Snyder, A., Powers, W., Gusnard, D., & Shulman, G. (2001). A default mode of brain function. Proc Natl Acad Sci USA, 98:676-82.

Rossi, E. (1986). Altered States of Consciousness in Everyday Life: The Ultradian Rhythms. In B. Wolman (Ed.), Handbook of Altered States of Consciousness. NY: Van Nostrand Reinhold. Pp. 97—132.

Rossi, E. (1986/1993). The Psychobiology of Mind-Body Healing: New Concepts of Therapeutic Hypnosis. NY: W. W. Norton.

Rossi, E. (1991). The wave nature of consciousness. Psychological Perspectives, 24, 1-10.

Rossi, E. (1992a). Periodicity in self-hypnosis and the ultradian healing response: A pilot study. Hypnos. 19, 4-13.

Rossi, E. (1992b). The wave nature of consciousness: A new direction for the evolution of psychotherapy. In Zeig, J. (Ed.) The Evolution of Psychotherapy: The Second Conference. NY: Brunner-Mazel, pp. 216-235.

Rossi, E (2000). Dreams, Consciousness & Spirit: The Quantum Experience of Self-Reflection and Co-Creation. (3rd Edition of Dreams & the Growth of Personality). NY: Zeig, Tucker, Theisen.

Rossi, E. & Lippincott, B. (1992). The wave nature of being: Ultradian rhythms and mind-body communication. In Lloyd, D & Rossi, E (Eds.) Ultradian Rhythms in Life Processes: A Fundamental Inquiry into Chronobiology and Psychobiology (pp. 371-402). NY: Springer-Verlag.

Rossi, E. & Nimmons, D. (1991). The Twenty-Minute Break: The Ultradian Healing Response. Los Angeles: Jeremy Tarcher. NY: Zeig, Tucker, Theisen.

Rossi, E. & Rossi, K. (2007). What is a Suggestion? The Neuroscience of Implicit Processing Heuristics in Therapeutic Hypnosis and Psychotherapy. The American Journal of Clinical Hypnosis. 49:4, 267-281.

Rossi, E. & Rossi, K. (2008). Open Questions on Mind, Genes, Consciousness, and Behavior: The Circadian and Ultradian Rhythms of Art, Beauty, and Truth in Creativity. In Lloyd & Rossi (Eds.) Ultradian rhythms from molecule to mind: A new vision of life. New York: Springer. 391-412.

Rossi, E, Erickson-Klein, R, and Rossi, K (2008). The Future Orientation of Constructive Memory: An Evolutionary Perspective on Therapeutic Hypnosis and Brief Psychotherapy. American Journal of Clinical Hypnosis, 50:4, 343-350.

Rossi, E., Iannotti, S., Cozzolino, M., Castiglione, S., Cicatelli, A. & Rossi, K. (2008). A pilot study of positive expectations and focused attention via a new protocol for therapeutic hypnosis assessed with DNA microarrays: The creative psychosocial genomic healing experience. Sleep and hypnosis: An International Journal of Sleep, Dream, and Hypnosis, 10:2, 39-44.

Rossi, E., Vyas, B., Atkinson, D., Iannotti, S., Cozzolino, M., Castiglione, S., Cicatelli, A., Vyas, B., Mortimer, J., Hill, R., Chovanec, E., Chiamberlando, A., Cuadros, J., Virot, C., Kerouac, M., Kallfass, T., Krippner, S., Frederick, C., Gregory, B., Shaffran, M., Bullock, M., Soleimany, E., Rossi, A., Rossi, K., Rossi, E., (2010). What Makes Us Human? A Neuroscience Prolegomenon for the Philosophy of Evolution and Consciousness. Chapter 2 in The Philosophy of Evolution (Eds. UVS Rana, K Srinivas, NC Aery, AK Purohit; ISBN 978-81-86-882-35-9) by Yash Publishing House, 1 E-14, Pawanpuri, Bikaner, India. (E mail:pranaybooks@yahoo.com, yash_pub@yahoo.com).

Snow, C. (1960). The Two Cultures. Cambridge: University Press.

Spiegel, H. (1972/2010). An eye-roll test for hypnotizability. American Journal of Clinical Hypnosis, 53 (1), 15-18.

Spiegel, H. (1974). The grade 5 syndrome: The high hypnotizability person. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 22, 303-319.

Spiegel, H. & Spiegel, D. (1976). Trance and treatment: Clinical uses of hypnosis. N.Y.: Basic Books.

Strogatz, S. (2003). Sync: The emerging science of spontaneous order. N.Y.: Theia.

Tart, C. (1969). Altered states of consciousness. N.Y.: Wiley.

Tinterow, M. (1970). Foundations of Hypnosis: From Mesmer to Freud. Springfield: Thomas.

Tsuji, Y. & Kobayashi, T. (1988). Short and long ultradian EEG components in daytime arousal. EEG & Clinical Neurophysiology, 70, 110-117.

Weitzenhoffer, A. (1971). Ocular changes associated with passive hypnotic behavior. American Journal of Clinical Hypnosis, 14, 102-121.

Underhill, E. (1963). Mysticism. N.Y.: World.

Ziv, N. & Ahissar, E. (2009). Neuroscience. New tricks and old spines. Nature, 462, 859-861.